Nova Spier
Hoe makkelijk betaalt een minderjarige met Klarna in de winkel?
21 February 2025, Talita van den Berg and Nova Spier - Investigative journalism course at the University of Groningen
Het kabinet en de Tweede Kamer maken zich zorgen over de uitbreiding van achterafbetaaldienst Klarna naar winkels. Officieel mag Klarna pas vanaf achttien jaar gebruikt worden, maar toch lijkt het te makkelijk voor minderjarigen om achteraf te betalen. Klarna zegt zowel online als in de winkel streng te controleren op leeftijd. Hoe makkelijk is het echt voor minderjarigen om met Klarna te betalen in de winkel?
De zestienjarige Feline* slentert door de binnenstad van Groningen op zoek naar nieuwe kleding. Het doel op de eerste zaterdag van de voorjaarsvakantie is te controleren of het de minderjarige puber lukt om af te rekenen met Klarna, een populaire achterafbetaalmethode die je officieel alleen mag gebruiken vanaf je achttiende. Tussen de kledingrekken van de Stradivarius, die vol hangen met de laatste modetrends onder jongeren, vindt Feline een proefobject: een blauw mouwloos shirtje van 12,99.
Een Engelstalige winkelmedewerker vraagt Feline als ze bij de kassa staat of ze contant wil betalen of pinnen. “Met Klarna”, zegt de puber. Door de enigszins verwarde medewerker wordt ze doorverwezen naar de zelfscan. Overstemd door luide popmuziek en het gekletst van tientallen pubers en studenten die hun kledingkast verder willen vullen, vraagt Feline om hulp: “Kan ik met Klarna betalen?” “Nee”, reageert een nieuwe medewerkster. “Nee?” vraagt de minderjarige verbaasd. “Nee.”
Schulden en minderjarigen
Sinds oktober vorig jaar is het mogelijk om in de winkel te betalen met Klarna-app. De Tweede Kamer is niet blij met de uitbreiding van ‘koop nu, betaal later’-diensten naar fysieke winkels vanwege de risico’s die dit met zich meebrengt voor kwetsbare groepen en jongeren in het bijzonder. Zij kunnen door gebruik te maken van achteraf betalen sneller in meer schulden terechtkomen. Daarnaast kan achteraf betalen in de winkel het aangaan van leningen normaliseren. Het kabinet roept daarom achterafbetaaldiensten en winkeliers op om af te zien van het aanbieden van achteraf betalen in winkels. Klarna gaat toch door met het aanbieden van haar diensten naar fysieke winkels.
Klanten kunnen met Klarna producten kopen en de kosten ervan uitstellen. Het aankoopbedrag moet binnen dertig dagen terugbetaald worden. Minderjarigen mogen officieel geen lening aangaan en dus geen gebruik maken van deze betaalmethode. Toch wijst onderzoek uit 2023 door de Autoriteit Financiële Markten (AFM) erop dat minderjarigen in grote getale gebruikmaken van achteraf betalen: 600.000 transacties via bankrekeningen van twaalf- tot zeventienjarigen waren te linken aan achterafbetaaldiensten als Klarna. Minderjarigen konden de leeftijdsgrens makkelijk omzeilen door een andere geboortedatum in te vullen. Klarna geeft aan de leeftijdsverificatie sindsdien te hebben aangescherpt en ook in fysieke winkels goed te controleren op leeftijd.
Geen Klarna in de winkel
Achteraf betalen met Klarna is mogelijk bij zogeheten Klarna-partners. Uit een overzicht op de website van Klarna blijkt dat er 55 partners zijn met winkels in de stad Groningen. We doen een steekproef om te kijken of het een minderjarige lukt om met Klarna te betalen in de winkel. Feline gaat bij 20 winkels van Klarna-partners naar binnen. Van kledingwinkels als Bershka en ONLY, sport- en schoenenwinkels als JD Sports en vanHaren, grote en lokale sieradenwinkels als Lucardi en ‘t Oortje tot andere winkels als Intertoys en de MediaMarkt.
Keer op keer vraagt de zestienjarige een winkelmedewerker of ze met Klarna kan betalen. Keer op keer is het antwoord: nee. Niet omdat Feline ondanks een dikke laag foundation, mascara en blush niet volwassen lijkt, maar omdat blijkt dat je bij de winkels alleen online met Klarna kunt afrekenen. Het is namelijk aan Klarna-partners om te beslissen of ze Klarna in hun winkel willen aanbieden. Klarna laat schriftelijk weten dat hun dienst in 93 fysieke winkels in Nederland wordt aangeboden.
Winkels als Intertoys en vanHaren melden bijvoorbeeld dat ze Klarna simpelweg nog niet in hun systeem en kassa hebben toegevoegd. Bij de Intertoys is er wel vraag naar vanuit klanten maar er liggen nog geen concrete plannen om de betaalmethode in hun fysieke winkels in te voeren. Andere Klarna-partners geven aan de dienst niet in hun fysieke winkels te willen invoeren. “In de webshop kan het wel, maar die staat los van de winkel”, vertelt een verkoopmedewerker uit de lokale sieradenwinkel ‘t Oortje. “Wij doen er liever niet aan mee, want we zijn er geen voorstander van dat mensen geld uitgeven dat ze niet hebben. Bij ons kunnen klanten gewoon betalen met hun pinpas, telefoon of met cash.”
Identiteitscheck
In de steekproef blijkt de H&M de enige Klarna-partner waar de achterafbetaalmethode ook in de winkel gebruikt kan worden. “Hallo, ben je een member bij ons?” begroet de caissière haar zestienjarige klant. “Nee.” “Heb je daar een tasje bij nodig?” “Nee.” De medewerkster vraagt 10 euro voor de grijze muts uit het uitverkooprek, die precies matcht met Feline’s grote, grijze sjaal. “Hoe kan ik hier met Klarna betalen?” vraagt ze. De kassamedewerkster legt uit dat je Klarna aan je klantenaccount moet koppelen voor je het in de winkel kan gebruiken. “Is het goed als ik dan even uit de rij stap?”
Snel maakt Feline een H&M-account aan via de app op haar telefoon. Als ze haar Klarna-account probeert te koppelen, moet ze met een foto van haar ID-kaart haar identiteit bevestigen. Binnen twee minuten krijgt ze een melding: “Sorry, we kunnen je gegevens niet verifiëren. Om je bestelling te voltooien, is het belangrijk dat we controleren of je gegevens correct zijn. Controleer of ze kloppen en overeenkomen met je ID.” Omdat Feline volgens haar identiteitskaart niet twintig is zoals ze in de app had opgegeven, lukt de verificatie niet. Zonder muts en zonder hoop dat ze ergens anders wel Klarna kan gebruiken, loopt de puber zuchtend de kledingwinkel uit.
‘Ik vind het fijn om direct te betalen’
“Ik vind dat je het geld moet hebben als je iets wil kopen”, zegt de zeventienjarige Meis. Samen met haar vriendin Ruth is ze aan het winkelen in de Herestraat. Zelf gebruiken ze geen Klarna, maar ze kennen het van vriendinnen. Jildou van veertien, die samen met drie vriendinnen de McDonalds in wil stappen, zou ook niet snel voor Klarna kiezen: “Ik vind het fijn om direct te betalen. Dan kom je niet in de problemen.”
Wanneer minderjarigen zeggen wel Klarna te gebruiken, gaat dat via hun ouders. Zo bestelt de veertienjarige Sacha weleens kleding of computerspellen, die zijn moeder afrekent met Klarna. Dat vindt hij handig: “Als je het terugstuurt, hoef je niet te betalen.” De achttienjarige Julia gebruikt geen Klarna, hoewel veel van haar vrienden dat wel doen. Als die nog geen achttien zijn, doen ze dat op hun ouders naam - ook zonder dat zij dat weten. Ze vertelt dat sommige van haar vriendinnen schulden hebben bij Klarna.
Financieel kwetsbaar
De AFM maakt zich zorgen over het gebruik van achterafbetaaldiensten door minderjarigen. Volgens woordvoerder Yolanda Bieckmann is de leeftijdsgrens niet voor niks achttien jaar: vanaf die leeftijd worden jongeren als handelingsbekwaam gezien. Dat betekent dat minderjarigen op de lange termijn nog niet kunnen overzien wat de gevolgen zijn van het aangaan van schulden. “Het risico is dat minderjarigen heel veel schulden aangaan die ze niet kunnen terugbetalen”, zegt Bieckmann.
“We zien het helaas al wel gebeuren”, vertelt beleidsadviseur jongeren Gaby van Loon van de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK), de branchevereniging voor schuldhulpverlening. Ze geeft aan dat schulden onder jongeren toenemen. Het is moeilijk om in te schatten hoeveel minderjarige jongeren daadwerkelijk in de schulden raken. “Juridisch gezien zijn ouders verantwoordelijk voor de uitgaven van minderjarigen”, legt Van Loon uit. Minderjarigen komen daarom minder snel bij schuldhulpverleners terecht. Bovendien zit er ook veel schaamte achter schulden en durven minderjarigen de situatie niet altijd met hun ouders te bespreken.
De toename in schulden is volgens Van Loon te danken aan de financiële kwetsbaarheid van jongeren. Jongeren hebben nog geen volwaardig inkomen en hebben tegelijkertijd te maken met inflatie en verleidingen via sociale media. Ook ‘koop nu, betaal later’-diensten dragen bij aan deze kwetsbaarheid. Het feit dat het moment van uitgave wordt uitgesteld zorgt ervoor dat het moeilijker is om financieel overzicht te houden.
‘Mijn schuld liep op tot 3.000 euro’
De 21-jarige Maura Bos belandde mede door het gebruik van achterafbetaaldiensten in de schulden. “Ik denk dat ik echt net 18 was toen ik het voor het eerst Klarna gebruikte. Ik woonde net op kamers en kon van mijn stagevergoeding en salaris net mijn rekeningen en boodschappen betalen. Daarom begon ik alles wat ik online kon bestellen met Klarna te kopen.” Zo kocht ze schoonmaakspullen en cadeautjes op Bol.com, kleding op Shein en tickets voor dagjes weg via sites als Social Deal.
“Ik durfde niet aan mensen toe te geven dat ik geen geld had. Je kan niet met lege handen op een verjaardag aankomen. Ik dacht altijd dat ik Klarna wel kon afbetalen zodra ik mijn volgende salaris kreeg. Dat lukte al snel niet meer.” Betalingstermijnen verstreken en Maura lag steeds vaker wakker van betalingsherinneringen. Uit schaamte vertelde ze niemand over haar schulden. Ze sloot andere leningen af omdat ze haar boodschappen en openstaande rekeningen niet meer van haar salaris kon betalen. “Vervolgens ging ik extra geld lenen om oude leningen met rente terug te betalen. Uiteindelijk liep mijn schuld op tot 3.000 euro voor ik bij mijn ouders aanklopte.”
In de praktijk zien schuldhulpverleners vaker dat jongeren hun inkomen nog niet binnen hebben, maar wel nieuwe aankopen doen door Klarna te gebruiken. “Dan willen ze toch die spijkerbroek graag kopen en geven ze eigenlijk hun volgende salaris al uit”, vertelt Van Loon. De drempel is laag om nieuwe kleding of spullen te kopen zonder daar op dat moment het geld voor te hebben. Met de openstaande rekeningen die volgen is het overzicht snel kwijt. Het gevolg: jongeren betalen te laat en er worden hoge incassokosten bij het openstaande bedrag opgeteld. “Dat maakt bijvoorbeeld die broek van 80 euro opeens 200 euro.”
‘Onverstandig’
Twee jaar later betaalt Maura haar ouders nog steeds af, maar dan zonder de eerdere stress en rente. Ze begrijpt waarom jongeren Klarna gebruiken, maar vindt het ook onverstandig. “Je ziet tegenwoordig geen geld meer: je pint met je pasje of telefoon en dan heb je afgerekend. Met Klarna zie je het dan niet eens meteen van je bankrekening afgaan. Zo verlies je al snel het overzicht, tot het te laat is.” Maura zou zelf de leeftijdslimiet verhogen naar 23 of 25. “Ik denk én hoop dat ik op die leeftijd meer inzicht heb in mijn geldzaken.” Met Klarna betalen in winkels vind ze “echt zwaar onverstandig”. “Dan wordt het alleen nog maar makkelijker om in een vergelijkbare situatie als die van mij te belanden.”
“Wij verwachten dat de problemen gaan toenemen”, zegt Van Loon met het idee dat achteraf betalen met Klarna in meer winkels mogelijk wordt. Ze maakt daarbij niet per se onderscheid tussen minder- en meerderjarigen: het risico op schulden blijft, of je nu boven of onder de achttien jaar bent.
Leeftijdsverificatie en fraude
Volgens cijfers van Klarna heeft minder dan 1% van de klanten achterstallige betalingen. In een schriftelijke reactie meldt Klarna op verschillende manieren te verzekeren dat klanten verantwoordelijk kunnen omgaan met hun betaaldienst. Een account wordt bijvoorbeeld geblokkeerd als er achterstallige betalingen zijn.
Daarnaast benadrukt Klarna zowel online als in de winkel hetzelfde verificatieproces te doorlopen om de leeftijd van klanten te controleren. De gegevens die de klant opgeeft bij het aanmaken van een account worden geverifieerd bij een externe partij als een kredietregistratiebureau. Dat gaat om naam, adres, geboortedatum en bankrekening.
Als de gegevens niet gecontroleerd kunnen worden, zoals bij Feline, moet de klant een foto van diens identiteitsbewijs maken. Als de leeftijd van de klant niet geverifieerd kan worden, wordt de aankoop geweigerd. Klarna laat verder weten vanaf april iDIN in te voeren om de leeftijdsverificatie aan te scherpen. iDIN is een Nederlands online verificatiemiddel waarmee klanten hun identiteit kunnen bevestigen via de inlogmiddelen van hun bank.
Wanneer een minderjarige toch de regels omzeilt door bijvoorbeeld een verkeerde geboortedatum of de gegevens van ouders in te vullen, pleegt hij of zij volgens Klarna fraude. Klarna zegt geen cijfers te hebben over hoe vaak transacties worden geweigerd en hoe vaak er fraude wordt gepleegd.
Een (on)succesvolle winkeldag
Na twintig winkels bezocht te hebben, probeert de inmiddels verveelde Feline op straat nog online kleding te bestellen met Klarna. Ook op de website van de Zara lukt het haar niet om een grijze muts te bestellen zonder een foto van haar ID-kaart op te geven. Als ze haar bankrekening in de app wil koppelen lukt ook dat niet. Feline rolt haar ogen als de Rabobank meldt Klarna geen toegang te geven tot haar rekening omdat ze nog geen achttien jaar is.
Door te liegen over haar leeftijd gaat het de zestienjarige niet lukken om met behulp van Klarna haar kledingkast te vullen. Zo makkelijk lijkt het deze zaterdagmiddag dus niet meer voor minderjarigen om de achterafbetaaldienst te gebruiken. Klarna slaagt erin aankopen door een minderjarige te voorkomen. Als Feline niet genoeg geld verdient met haar bijbaantje en toch graag wil winkelen, zal ze geld moeten vragen aan haar ouders. Met lege handen en koude oren gaat de puber terug naar huis.
*Feline is een alias. De volledige naam van de zestienjarige is bekend bij de redactie.